Deze zomer nam mijn onderzoeksteam een leuke uitdaging aan: het verzamelen van data op een van de bekendste muziekfestivals in Nederland dat jaarlijks meer dan 65.000 bezoekers trekt. Gedurende drie intense dagen in de augustuszon, naast het dreunende hoofdpodium van het festival, zagen we een overweldigende interesse in ons onderzoek naar genderstereotypen in pornografie. Deze ervaring leverde ons niet alleen waardevolle data op, maar ook fascinerende inzichten in hoe mensen deze stereotypen waarnemen. Hier is een terugblik op ons ‘Pornfessions’-onderzoek.
Auteur: Samira van Bohemen
Datum: 13 september, 2024
Foto: Maurits Kortenbout
We nodigden festivalgangers uit in onze speciaal ingerichte onderzoeksruimte: een container die was gedecoreerd met rode gordijnen, barokbehang en posters van iconische pornofilms zoals Deep Throat en Debbie Does Dallas. Het idee was om de sfeer van de ‘adult section’ van een ouderwetse videotheek na te bootsen, verborgen achter een rood gordijn.
Ons project, genaamd Pornfessions, had als doel te onderzoeken waar genderstereotypen in pornografie vandaan komen, hoe ze samenhangen met de seksuele verlangens van mensen en hoe iemands genderidentiteit hun ervaringen met deze stereotypen beïnvloedt. Om dit te doen, creëerden we twee interactieve onderzoeksopstellingen:
In onze Pornfession Booths konden bezoekers anoniem hun gedachten en voorkeuren delen met een interviewer, die we een “pornopriester” noemden. Deze gesprekken vonden plaats met zowel de deelnemer als de interviewer achter een scheidingswand, waardoor een intieme en open dialoog mogelijk was.
Elke deelnemer kreeg 32 pornografische videotitels te zien. Sommige van deze titels waren sterk stereotypisch en afkomstig van mainstream pornografiesites zoals Pornhub en XVideos. Andere waren neutraler, terwijl een derde groep traditionele genderrollen omdraaide. Deelnemers rangschikten de titels van minst tot meest aantrekkelijk en gaven uitleg bij elke keuze.
“Ons project, genaamd Pornfessions, had als doel te onderzoeken waar genderstereotypen in pornografie vandaan komen, hoe ze samenhangen met de seksuele verlangens van mensen en hoe iemands genderidentiteit hun ervaringen met deze stereotypen beïnvloedt.”
Voorbeelden van titels die we gebruikten waren: “Naughty Schoolgirl on Her Knees to Get Punished” en “Dominated Housemaid with Great Tits Banged After Cleaning” als voorbeelden van sterk stereotypsche titels, “Hot Couple Seductive Shower Encounter” en “Let’s Fuck Until We Both Scream” als meer neutrale titels, en, “Naughty Teen Schoolboy Fucked by Schoolmistress” en “Bald Male Secretary Begs His Female Boss for a Raise” als voorbeelden van titels waarin we de rollen hadden omgedraaid.
De gesprekken over deze titels, die ongeveer 25 minuten duurden, volgden op een vragenlijst van 10 minuten waarin we deelnemers vroegen naar hun waarden en overtuigingen omtrent gender. Met vier interviewers die in tweetallen rouleerden, slaagden we er met hard doorwerken in om 81 deelnemers te interviewen—een indrukwekkend aantal voor dit soort onderzoek, waarbij je normaal al blij zou zijn met 25 interviews.
Hoewel het nog te vroeg is om conclusies te trekken uit de data, merkten onze “pornopriesters” wel enkele interessante trends op in de gesprekken:
Pornopriester 1: “Veel deelnemers, zowel mannen als vrouwen, vonden wederzijds plezier het aantrekkelijkst. Ze kozen vaak voor titels die resoneerden met hun persoonlijke leven.”
Pornopriester 2: “Ik zag dat meer mannen de fantasiekant van porno verkozen, vooral dingen die onwaarschijnlijk zijn in het echte leven, zoals een orgie met pornosterren. Een vrouw noemde dit ook.”
Pornopriester 3: “Veel mensen, ongeacht hun geslacht, voelden zich ongemakkelijk bij woorden als ’tiener’ en ‘babysitter’, omdat ze bang waren dat deze termen verwezen naar minderjarigen.”
Pornopriester 4: “Machtsverschillen polariseerden deelnemers—sommigen vonden het opwindend, terwijl anderen afhaakten vanwege zorgen over consent en de genderdynamiek binnen de samenleving.”
Naast de booths voerden we een Seksperiment uit waarin deelnemers niet alleen spraken over hun voorkeuren, maar ook fysiek reageerden op deze voorkeuren. Elke deelnemer werd uitgerust met een hartslagmonitor, geplaatst voor een ‘eyetracker’, en kreeg een reeks pornografische titels te zien—sommige herhaalden genderstereotypen, andere waren neutraal of hadden niets met porno te maken.
Deelnemers gaven aan hoe opgewonden ze zich voelden bij het zien van de titel, keken vervolgens naar een fragment van 8 seconden, en beoordeelden hun opwinding opnieuw. Ondertussen volgden we hun hartslag om objectieve tekenen van opwinding vast te leggen.
Dit experiment had als doel te meten hoe cultuur niet alleen ons denken, maar ook de fysieke reacties van ons lichaam beïnvloedt. Bijvoorbeeld, iemand die is opgevoed met traditionele genderopvattingen zou meer fysieke opwinding kunnen vertonen bij video’s waarin mannen dominant zijn en vrouwen onderdanig. Iemand met progressievere opvattingen zou mogelijk een minder sterke fysiologische reactie hebben op dezelfde stereotypen.
“Het Seksperiment had als doel te meten hoe cultuur de fysieke reacties van ons lichaam beïnvloedt”
Met drie booths die gelijktijdig draaiden, verzamelden we gegevens van 120 deelnemers. Dit is een indrukwekkende steekproef, vooral gezien het feit dat festivalbezoekers doorgaans een veel diversere achtergrond hebben dan de gebruikelijke onderzoeksparticipanten, die vaak psychologiestudenten zijn.
De hoge mate van deelname en enthousiasme die we tegenkwamen, onderstreept het belang van het afstemmen van onderzoek op het publiek. Meer dan ooit heeft sociaalwetenschappelijk onderzoek te maken met een uitdaging: veel mensen zijn niet meer te porren voor deelname aan onderzoeken, vooral vanwege enquêtemoeheid of lange, veeleisende interviews. Om mensen betrokken te houden, moeten we onderzoek ontwerpen dat spannender en relevanter is voor hun leven, en—waar mogelijk—plezierig.
Dit was een belangrijk doel van ons Pornfessions-project: een studie creëren die aansloot bij de leefwerelden van festivalgangers, bij hun waarden, visie op de maatschappij en interesses—zoals seksualiteit en pornografie. Door de onderzoeksomgeving en -methode herkenbaar en aantrekkelijk te maken, denken we dat dit uiteindelijk de kwaliteit van de verzamelde data heeft verrijkt.
Onderzoek doen op een festival stelde ons ook in staat om een veel breder deelnemersbestand te bereiken. Onderzoek naar onderwerpen als gender en seksualiteit trekt doorgaans deelnemers aan van universiteitscampussen, vooral jonge vrouwelijke studenten. De festivalsetting bood echter een meer diverse groep deelnemers, waardoor we inzichten kregen van mensen met uiteenlopende perspectieven op gender en seksualiteit. De levendige en anonieme sfeer van het festival zorgde ook voor een gevoel van openheid en nieuwsgierigheid, wat deelnemers aanmoedigde om vrijer en eerlijker te delen, wat resulteerde in diepere en eerlijkere gesprekken.
Hoewel het tijd zal kosten om de data volledig te analyseren, was het festival een ongelooflijke kans om de complexe relaties tussen gender, cultuur en seksuele voorkeuren te verkennen. We zijn enorm dankbaar voor de meer dan 200 deelnemers die in de rij stonden—sommigen meer dan anderhalf uur—om deel te nemen aan ons onderzoek.
Ten slotte willen we Lowlands Festival, BKB, NWO-NWA en het geweldige onderzoeksteam van het Erasmus Love Lab en het PORN-TYPES project hartelijk bedanken. Speciale dank aan Christian en zijn team van het Erasmus Behavioural Lab voor hun steun. Dit project werd mogelijk gemaakt door een NWO Vidi Beurs (VI.Vidi.221S.023).
Podcast ‘Jouw seksfantasie, wij weten hoe die eruit ziet’ bij De Universiteit van Nederland Van triootjes tot seks met aliens. Seksuele fantasieën zijn dé manier
Podcast ‘Stereotypen in de Pornografie’ bij De Sociologie Show Meer leren over dit onderzoek? Dr. Samira van Bohemen gaf tekst en uitleg over de beweegredenen
Van de ‘MILF’ tot het ‘Sletterige Schoolmeisje’: vrouwen worden in porno vaak neergezet als onderdanig, terwijl mannen worden afgebeeld als gedreven door een onverzadigbaar libido. Dat niet iedereen deze verbeeldingen even aantrekkelijk vindt, bleek uit het onderzoek dat we uitvoerden tijdens Lowlands Science 2024. Vooral jonge, feministische vrouwen bleken hierdoor schaamte te ervaren bij het kijken van porno. PORN-TYPES-onderzoeker Lotte Mikkers schreef er een artikel over.
