In het PORN-TYPES project onderzoeken we diepgewortelde stereotypen in online pornografie, van de ‘MILF’ tot de ‘BBC’. Waarom is dit belangrijk? Wat is de relevantie van deze stereotypen voor onze pornografieconsumptie en wat zeggen zij over onze bredere seksuele voorkeuren?
Voor de start van het project, legde hoofdonderzoeker Dr. Samira van Bohemen haar motivaties achter dit onderzoek uit in een artikel op socialevraagstukken.nl. De originele versie vind je hier.
Recente feedback die ik mocht ontvangen op een voorstel om sociologisch onderzoek te doen naar de beleving van seksualiteit en het genot dat mensen ervaren bij het kijken van porno, onthulde verdeeldheid onder onderzoekers. Terwijl sommige collega’s enthousiast waren over dit idee, bestempelde een anonieme reviewer mijn voorstel als irrelevant. De alomtegenwoordige stereotypen op pornosites stonden volgens deze onderzoeker los van de redenen waarom mensen porno kijken en het plezier dat ze hieruit halen.
Deze opvatting is zowel opmerkelijk als onwaarschijnlijk, want ze strookt niet met gegevens over productie en consumptie.
De online pornografie-industrie wordt gedomineerd door grote bedrijven die dagelijks honderden miljoenen bezoekers trekken en miljarden verdienen. Deze bedrijven analyseren gedetailleerd wat mensen willen zien en passen hun inhoud hierop aan. Eén van de grootste spelers binnen dit veld, pornhub.com, biedt jaarlijkse overzichten van zoekopdrachten en die ondermijnen het idee dat stereotypen slechts toevallig of uit gewoonte worden gehandhaafd.
“Populaire zoektermen als MILF, Asian en ebony, verwijzen naar sociale categorieën waarvan onderzoek heeft aangetoond dat ze vaak stereotypisch worden verbeeld
Een snelle blik op de laatste uitgave van deze gegevens deze gegevens in 2023 leert dat onder de top 20 populairste zoektermen zowel categorische als lichamelijke stereotypen te vinden zijn, zoals de ‘MILF’, ‘stiefmoeder’, ‘BBC, ‘grote kont’ en ‘grote tieten’. Andere populaire zoektermen, zoals ‘Aziatisch’ en ‘ebony’, refereren naar sociale categorieën waarvan onderzoek heeft aangetoond dat ze vaak stereotypisch worden verbeeld.
Dit roept de vraag op: waar komen deze stereotypen vandaan en hoe zijn ze verweven met seksuele opwinding? De seksuele scripting-theorie van Gagnon & Simon biedt hier inzicht. Deze in de jaren zeventig ontwikkelde theorie vormde een eerste sociologisch alternatief voor het psychobiologische model van menselijke seksualiteit, ontwikkeld door Alfred Kinsey en collega’s. Gagnon & Simon bekritiseerden dit model omdat het seksuele opwinding en plezier te eenzijdig koppelde aan strikt lichamelijke processen.
De theorie die zij hiertegenover stelden, stelt dat menselijke seksualiteit volgt op ideeën die binnen een bepaalde cultuur of sociale context bestaan over wat ‘normaal’, ‘sexy’ of ‘opwindend’ is. Deze ideeën bestaan er ook over specifieke groepen, waarmee we ook bepaalde groepskenmerken classificeren als ‘normaal’, ‘sexy’ of ‘opwindend’. Mensen worden in dit soort ideeën gesocialiseerd, waardoor ze een soort tweede natuur worden en onderdeel van persoonlijke seksuele voorkeuren.
“Niets is meer verstorend voor het bereiken van seksueel genot als te veel moeten nadenken”
Hierin zit de functionaliteit van stereotypen in online porno: ze dragen bij aan het snel bereiken van seksueel genot door kijkers een herkenbare verhaallijn te bieden. Er is niets zo verstorend voor het bereiken van seksueel genot als het te veel moeten nadenken tijdens de seks. Stereotypen verwijderen dit denkproces grotendeels. Zeker wanneer het gepresenteerde stereotype overeenkomt met een seksueel script dat iemand heeft geïnternaliseerd, zal dit seksueel plezier vergemakkelijken.
Stereotypen kunnen hiermee ook worden gebruikt om seksuele fantasieën te vereenvoudigen en te standaardiseren, om zo een breed publiek aan te spreken. Dit laatste is uiteraard een doel van pornografiewebsites.
De stereotypische seksuele scripts die terug te vinden zijn in porno zijn deels terug te voeren op een geschiedenis van ongelijkheid. Zo danken we de genderrollen van de seksueel dominante man en onderdanige vrouw aan ongelijkheid tussen de seksen, terwijl het uitvergroten van anatomische kenmerken van bepaalde etnische groepen haar oorsprong heeft in het neokoloniale verleden. Het feit dat mensen hiernaar zoeken in een streven om tot een orgasme te komen, zorgt ervoor dat ze diep verankerd raken in onze lichamen, waardoor ze lastig te doorbreken zijn.
“Er is ook porno die de draak steekt met stereotypen en een opening biedt voor maatschappijkritiek”
Tegelijkertijd is er ook porno die de draak steekt met dit soort stereotypen en op deze wijze een opening biedt voor maatschappijkritiek. Zo kan het kijken van porno, en het genot dat mensen daaruit halen, verband houden met het in twijfel trekken van stereotypen. Maar het is tot nog toe onbekend in welke mate dit gebeurt en door wie.
Omdat seksuele scripts via socialisatie zijn aangeleerd, zal niet iedereen dezelfde (kritiek op) stereotypen even aanlokkelijk vinden. De diversiteit in sociale contexten en posities waarin individuen zich bevinden, beïnvloedt de aantrekkelijkheid van deze stereotypen.
Ben je bijvoorbeeld opgevoed in een context waarin vrouwelijke zedelijkheid hoog in het vaandel stond, dan heb je een grotere kans dat je het stereotype van de ‘onderdanige’ of ‘dienstbare’ vrouw herkent en waardeert. Dit zal anders zijn voor iemand die in een context is opgegroeid met andere ideeën over gender en seksualiteit.
Dit maakt het bestuderen van stereotypen in online pornografie interessant voor sociologen. Deze variëteit in perceptie kan namelijk inzichten bieden in hoe bredere sociale contexten invloed hebben op seksualiteit.
Dankzij het werk van cultuursocioloog Giselinde Kuipers, weten we al dat mensen met verschillende sociale achtergronden verschillende schoonheidsidealen omarmen. Andere onderzoekers hebben in de voetstappen van Bourdieu overtuigend laten zien dat klassenachtergrond zorgt voor smaakverschillen. Dit idee is ook toepasbaar op seksualiteit.
“De consumptie van stereotypen in online pornografie toont dat zelfs in individuele settings, seksualiteit doordrenkt is door het sociale”
Stereotypen in porno worden zo een lens waardoor het complexe fenomeen van de sociale kant van seksualiteit gedeeltelijk onderzocht kan worden. Hierbij reikt het belang van onderzoek naar stereotypen in online pornografie verder dan het begrijpen van individueel genot. Sterker nog: juist het feit dat mensen porno vaak individueel en in de privésfeer kijken, maakt het zo’n sterke casus. Zelfs in deze context is te zien dat menselijke seksualiteit is doordrongen met het sociale.
Het bestuderen hiervan werpt in potentie een boeiend licht op de complexe dynamiek tussen seksualiteit, cultuur en sociale invloeden.
Meer leren over dit unieke onderzoek? Dr. Samira van Bohemen legde haar redenen om stereotypen in pornografie te onderzoeken verder uit in de podcast: De Sociologie Show. Deze podcast is een initiatief van Tijdschrift Sociale Vraagstukken en de Nederlandse Sociologische Vereniging.
Podcast ‘Jouw seksfantasie, wij weten hoe die eruit ziet’ bij De Universiteit van Nederland Van triootjes tot seks met aliens. Seksuele fantasieën zijn dé manier
Podcast ‘Stereotypen in de Pornografie’ bij De Sociologie Show Meer leren over dit onderzoek? Dr. Samira van Bohemen gaf tekst en uitleg over de beweegredenen
Van de ‘MILF’ tot het ‘Sletterige Schoolmeisje’: vrouwen worden in porno vaak neergezet als onderdanig, terwijl mannen worden afgebeeld als gedreven door een onverzadigbaar libido. Dat niet iedereen deze verbeeldingen even aantrekkelijk vindt, bleek uit het onderzoek dat we uitvoerden tijdens Lowlands Science 2024. Vooral jonge, feministische vrouwen bleken hierdoor schaamte te ervaren bij het kijken van porno. PORN-TYPES-onderzoeker Lotte Mikkers schreef er een artikel over.
